Botebo ba setso sa Basotho: Nalane, mekgwa le bophelo ba kajeno
Basotho (kapa Basotho people) ke setjhaba se tswang Borwa ba Afrika, haholo Afrika Borwa le Lesotho. Ba itsebahatsa ka mabitso a maloko a kang Bataung, Basia, Bafokeng, Makgolokwe le Bakuena; mme Bakuena e bile motheo wa leloko la borena la Lesotho. Le hoja tshimoloho ya pele e sa hlaka ka botlalo, dipatlisiso di supa hore baetsi ba tshepe ba buang Sesotho ba ne ba se ba ahile Phalaborwa lekholong la bo8 la dilemo, mme hamorao Melville Koppies, Johannesburg, lekholong la bo11. Ka 1822, ditlhaselo tsa baNguni ba balehang Natal di ile tsa qhalanya merabe e neng e phela ka kgotso.
Diaparo tsa Basotho di ne di amanngwa le dilemo le mokete. Ho kenyeletswa sefaha sa letsopa, thethana ya banana, mose wa lekoko le tseha ya matlalo a nku bakeng sa bashanyana. Hlooho e ne e apeswa mokorotlo wa sebopeho sa konopo, hammoho le Moliha-nyeoe, ts’ets’e Kuoane, kharetsana le sekola sa bahlabani. Marena a ne a boela a aparela kobo e kgethehileng, lehlosi, e entsweng ka matlalo a diphoofolo tse hlaha.
Puo ya Sesotho e ruile ka maele, maelana le mekhoa ya tlhompho ho baholo le bo-matsale. Ho na le phapang pakeng tsa Sesotho sa Borwa le Sepedi; Lesotho ho buuwa haholo sa Borwa. Ho tlalehilwe le diphapang tsa mongolo pakeng tsa Lesotho le Afrika Borwa, jwalo ka “joang/jwang” le “khotso/kgotso.” Mabitso a kang Lehlohonolo, Mpho, MmaThabo le Puleng a bontsha ditabatabelo tsa malapa kapa ketsahalo ya tswalo.
Mekete ya ho feta maemong a bophelo e bohlokwa haholo: tswalo, ho kena bonneng le ho pata. Bashemane ba kena thupelong e telele ya bohlankana, ba qetella ba bitswa makolwan; banana bona ba bitswa bales nakong ya boitokiso, mme qetellong ba bitswa litswejane. Lenyalo la setso le qala ka dipuisano tsa lobola (bohali): mehleng bo ne bo lekanyetswa ho dikgomo tse 20, pere e 1, le dinku kapa dipodi tse 10, leha hangata tefo e ne e etswa ka mekhahlelo.
Mino le motjeko wa Basotho di totobatsa ho bina ka sehlopha, dipina tsa thoriso, ho opa matsoho le diletsa tse kang lesiba, meropa le ditlatse. Difela tsa basebetsi ba merafong di buang ka maeto le diphephetso le tsona di tumme. Dijong ho kenyeletsa poone, mabele, mahapu, maphutshe, dierekisi, dinawa le matokomane, hammoho le mehlape. Meketjana e tsebahalang ke Moshoeshoe’s Day (11 Hlakubele), Family Day, Easter, Morija Arts and Cultural Festival, Christmas le New Year.
